Algemeen
Het beeld dat wij hebben opgedaan van Tibet is tweeledig. Aan de ene kant is het een bijzonder mooi land met ontzettend aardige mensen. Aan de andere kant word je als reiziger enorm beperkt in de mogelijkheden om zelfstandig te reizen.

Openbaar vervoer
Reizen per bus is theoretisch goed mogelijk in het centrale deel van Tibet. Voor veel plaatsen is echter een permit nodig die alleen wordt afgegeven als je een georganiseerde trip boekt. Toen wij in Tibet waren kon je zonder permit reizen naar Ganden (retourtje: Y10) en het Nam Tso meer (Y1.600 / NLG 533,= voor een driedaagse uitgebreide jeeptour). Voor Lhasa is geen permit vereist. Lees hier meer over de (on)mogelijkheden van reizen in Tibet.

Van Lhasa naar Nam Tso
Tot Damzhung kun je komen met openbaar vervoer. Vanaf dit dorp zul je verder moeten liften. Omdat wij meteen meer wilden zien van Tibet, hebben wij voor een driedaagse jeeptocht gekozen, geboekt bij Nima (werkzaam in de souvenirwinkel onder het Pentoc). Op de eerste dag hebben wij een bezoek gebracht aan het Tsurpuklooster. Ook als je het al een beetje gehad hebt met kloosters, is dit toch de moeite waard. Het klooster ligt in een smalle vallei waar veel yaks grazen. Er komen relatief weinig toeristen. Via de 'snelweg' richting Golmud bereikten wij aan het eind van de middag het Nam Tsomeer. Wij vonden het heel leuk te overnachten in Tashidor, in een grot met een altaartje. Er staan 4 bedden en er is geen sanitair (kosten: Y15). De volgende dag zijn we rond 15.00 uur naar Damzhung vertrokken en hebben daar overnacht. Op de derde dag zijn we via binnenwegen (langs Phodo Dzong en Taklung) teruggekeerd naar Lhasa. Zeker de moeite waard!

Van Lhasa naar Kathmandu
Toen wij in Lhasa waren moest je formeel bij vertrek naar Kathmandu in het bezit zijn van een permit. Wij hebben daarentegen reizigers gesproken die zonder permit met de bus in Shigatze zijn gekomen. Naar horen zeggen geeft de PSB hier makkelijker permits af aan individuele reizigers. Wil je op legale wijze het Samye klooster en/of de Yarlungvallei bezoeken, dan is het aan te raden om deze plaatsen te betrekken in de trip naar Nepal. Een één- of tweedaagse georganiseerde trip vanuit Lhasa is namelijk relatief duur (Y3.000).
Met David, te vinden in het kleine cafeetje rechts naast Tashi 1, kun je een jeeptour naar de Nepalese grens regelen voor een uiterst scherpe prijs. Wij hebben desondanks gekozen voor F.I.T. (in het Banak Shol hotel en niet in het Snowland) omdat we op legale wijze naar Samye en de Yarlungvallei wilden. Onze tiendaagse jeeptocht kostte bij F.I.T. Y8.500 (NLG 2.835,=) te verdelen over vijf personen. Wij hebben de volgende route gevolgd: via Samye naar Tsetang, bezoek aan de Yarlungvallei en opnieuw overnacht in Tsetang, via Yamdrokmeer naar Gyantse, Shigatze, Sakya (overnacht in Lhatse), Rongbuk/Mount Everest BC, Tingri, Zhangmu.
Het Yamdrokmeer is naar ons idee mooier dan Nam Tso. Ook als je niet richting de Friendship Highway gaat, is een tocht naar dit meer een absolute aanrader.

Eten en drinken
In Lhasa is een grote variëteit aan restaurantjes te vinden. Komende vanuit China vielen de Chinese restaurants soms tegen, omdat er hogere prijzen voor kleinere porties gevraagd werden. In de kleinere plaatsen is de keuze vaak beperkt. In Lhatse mag je als buitenlander maar in een beperkt aantal restaurants eten! Gelukkig hebben we dat in geen enkele andere plaats ervaren.
Kraanwater is nergens te vertrouwen. Het water in de thermoskannen die je in vrijwel elke hotelkamer vindt, is goed te gebruiken voor het zetten van thee of koffie. Je kunt het ook af laten koelen en overschenken in een eigen fles. Zodoende vervuil je het milieu minder met al die plastic wegwerpflessen. Gezuiverd water is overigens op elke straathoek te verkrijgen.

Hotels
De meeste hotels in Tibet hebben geen verwarming en er is bijna altijd wel een raampje kapot, waardoor de temperatuur niet echt prettig is.
In een aantal plaatsen mag je als buitenlander maar in een beperkt aantal hotels verblijven. Dit is met name het geval in Tsetang en Lhatse. Als je al door de hotelmanager wordt toegelaten, kun je in grote problemen komen met de PSB (Public Security Bureau). Door een communicatiestoornis met onze gids hebben wij dit in Lhatse zelf kunnen ondervinden. Het is voor ons gelukkig met een sisser afgelopen.

Tijd
Ook in Tibet wordt officieel dezelfde tijd aangehouden als in Beijing. Dit betekent dat het in oktober pas rond 07.30 uur licht wordt. Voor die tijd is er op straat dan ook weinig te beleven. 's Avonds blijft het relatief lang licht.

Geldzaken
Vrijwel alle traveler cheques kun je in Lhasa bij de Bank of China achter het Potala inwisselen voor yuans. De provisie is 0,75%.
Ook alle bekende creditcards kun je gebruiken voor geldopnamen. De provisie hiervoor is 3,09%. Dit is overigens circa 1% duurder dan de aankoop- en inwisselkosten van traveler cheques.
Inclusief de vlucht naar Tibet en de 10-daagse trip naar de grens met Nepal hebben wij met z'n tweeën per dag gemiddeld USD 70 uitgegeven aan permits, eten, overnachtingen, excursies en entreegeld.

Internet
In Lhasa zijn er voldoende gelegenheden om te internetten. De snelheid is redelijk. Bij de meeste internetcafés betaal je Y5 per uur. Van alle door ons bezochte plaatsen kun je ook internetgelegenheden vinden in Tsetang en Shigatze.

Meenemen van thuis
Verrassend veel 'locals' vroegen of we iets tegen hoofdpijn bij ons hadden. Een warme slaapzak is in een aantal hotels geen overbodige luxe. Voor wie overnacht aan het Nam Tsomeer en in Rongbuk zelfs een must! In Lhasa kun je al voor 120 yuan een slaapzak kopen.

Veiligheid
Tibet is op zich een veilig gebied. Uiteraard moet je wel de normale voorzichtigheid betrachten, ook in tempels en dergelijke. Als je iets illegaals hebt gedaan, wees dan terughoudend met het aan de grote klok hangen. Er zijn veel Tibetanen bij de geheime politie. Wees dus voorzichtig met wie je in vertrouwen neemt.

Bijzonderheden per plaats
Hieronder volgen per plaats bijzonderheden waar andere reizigers wellicht hun voordeel mee kunnen doen.

* Lhasa
Lhasa is een merkwaardige plaats. Naast veel toeristen en Chinezen komen er veel Tibetaanse pelgrims naar deze stad. Behalve het Potala Palace (entree Y70/ NLG 23,=) is vooral de Jokhang Tempel en het Barkhorplein erg bijzonder. Als je de tempel niet in groepsverband wil bezoeken kun je, als je een beetje handig en/of brutaal bent, gratis naar binnen. Anders betaal je Y35. Loop zeker een keer de kora rondom de Jokhang mee met de pelgrims.
De eerste drie nachten in het Snowland Hotel waren inbegrepen in de reissom die wij in Chengdu hebben betaald. Wij vonden met name de gedeelde toiletten en douche niet erg schoon. Dormbedden in grote slaapzalen kosten hier Y25. In dezelfde straat (om de hoek bij het Barkhorplein) ligt het Tashi Dagye Hotel. Bij het inspecteren van de kamer zagen we een bruine rat op het bed liggen. Voor ons genoeg reden om uit te wijken naar het minder centraal gelegen Kyire Hotel op de East Dekyi Lam. Dormbedden kosten hier Y30 en leuk gedecoreerde tweepersoonskamers Y60. Sanitair is gedeeld. De beste plek daarentegen vonden wij het Pentoc Guesthouse tegenover het Snowlands. De invloeden van de Zwiterse eigenaar zijn hier duidelijk te merken. Het hotel heeft een gemoedelijke sfeer en voorziet in alle behoeften van reizigers. Dormbedden in driepersoonskamers kosten Y30 en een tweepersoonskamer kost Y80 (NLG 27,=). Op de menukaart staan verschillende lekkere dingen waaronder broodje tonijn. Probeer hier ook eens de yoghurt met granola.
Goed Chinees eten kun je in een klein restaurantje tegenover de Potala. Op de Middle Dekyi Lam (of Bejing Lu) staat westelijk van de Potala een grote witte stoepa. Vanaf hier moet je in ca. 20 meter in oostelijke richting lopen. Het is het eerste restaurantje aan je rechterhand dat je tegenkomt. Ze hebben vooral erg goede sweet&sour pork.
Bij de Tashirestaurants is het mogelijk een pot kruidige cream cheese te kopen. Erg lekker op Tibetaanse broodjes, zeker wanneer je tijdens jeeptochten wil picknicken.

* Tsetang
Dit overwegend Chinese stadje heeft maar drie hotels die buitenlanders mogen onderbrengen. Dit is goed te merken aan de prijzen die ze vragen. Na lang onderhandelen hebben wij met vijf man voor Y250 een kamer met vier bedden kunnen regelen in het Post Hotel. Toilet en douche was een verdieping hoger.

* Gyantse
Dit is een erg gemoedelijk dorpje met een Tibetaans sfeertje. Normaliter gaan alle toeristen eerst naar het Wu Tse Hotel waar dormbedden Y40 kosten. Omdat dit hotel vol was, mochten wij uitwijken naar het Furniture Factory Hotel dat formeel geen buitenlanders mag herbergen. De Tibetaanse kamers zijn basic en in oktober aan de koude kant. Er is warm water van 19.00 uur tot 24.00 uur. In de ochtend is er vaak geen stromend water wat goed te merken is in de toiletten. Een bed kost Y35.
Als je via de kloosterkant naar het Dzong fort gaat wil het nog wel eens lukken om zonder toegang te betalen het fort in te komen. Als je bij het Pelkhor Chode klooster aangeeft dat je niet de hoofdtempel in wil hoef je, als je met z'n tweeën bent, maar één kaartje te kopen.

* Shigatse
Dit stadje heeft een wat dorpse uitstraling. Alleen als je nog iets nodig hebt (internet, geld, proviand o.i.d.) is het te overwegen om hier een stop te maken. Het Gang-Gyen Fruit Orchard hotel heeft dormbedden voor Y15. Het sanitair stelt niet veel voor. Bij ons was het water (tussen 16.00 en 19.00 uur) voor de verandering erg, zo niet te heet.
Bij het Samdruptse Restaurant (vanaf het klooster in noordelijke richting, dan de eerste weg links aan de rechterkant) kun je o.a. lekkere noedels (vegetable chowmein) en tomaten/kaas pizza eten. De internetbar van Telecom China (Y10 per uur) is te vinden op de eerste weg rechts gezien vanaf de Zhufeng Lu in oostelijke richting, na honderd meter aan de rechterkant. Er tegenover schijnt er één te zijn die slechts Y5 per uur vraagt.

* Sakya
In dit dorpje is het goed te merken dat de bevolking straatarm is. Iedereen houdt zijn handje op. Het klooster is erg basic en lijkt meer op een bunker. Binnen de muren ziet het er op de hoofdtempel na erg vervallen uit.
Een bed in het hotel nabij het klooster kost Y25. De prijs/kwaliteit is matig tot slecht te noemen. Het toilet is in de open lucht, bij daglicht kun je genieten van een mooi uitzicht! Wij hebben zelf niet overnacht in Sakya.

* Lhatse
In dit dorpje zijn maar drie hotels die buitenlanders mogen herbergen. Het Tibetan Farmer Adventure hotel is wellicht de beste keuze. Na een goede partij onderhandelen hebben wij Y20 betaald voor een bed. Tot onze grote verbazing mag je als buitenlander niet in elk restaurant eten. Door omstandigheden hebben wij getracht in een hotel te verblijven wat geen permit heeft voor buitenlanders. Dit heeft tot een enorme rel geleid met de geheime politie (apekoppen in burgerkleding), de PSB (in buschauffeurspakken), de hotelmanager (een onbetrouwbare Chinees) en onze gids (die hierdoor bijna zijn licentie kwijt raakte). Vraag dus altijd vooraf aan een betrouwbaar iemand wat er mogelijk is qua hotel en restaurant!

* Rongbuk
Er zijn twee hotels. Eén hotel biedt bedden voor Y25 en het andere Y40. De meesten verblijven in het duurdere hotel wat overigens erg basic en koud is. Het aangrenzende restaurant biedt noedels met weinig smaak. Het verdient aanbeveling vantevoren instant noedels te kopen. Je mag ze in het restaurant opeten! Na betaling van 'room money' is het gedaan met de vriendelijkheid van het hotelpersoneel.
Vanaf het hotel kun je, als je tenminste geen last van de hoogte hebt, in twee uur lopen naar het Mount Everest Basecamp. In de ochtend van 21 oktober was het om 9.30 uur nog steeds min 10 graden Celsius! Het is dus raadzaam warme kleding aan te trekken. Op het BC zelf is weinig te beleven. Degenen die de beschikking hebben over een jeep laten zich op het BC ophalen om vervolgens door te rijden naar Tingri.

* Tingri
In dit gemoedelijke dorpje aan de Friendship Highway zijn twee hotels met 'primitieve' douches: het Amdo Hotel (Y25 plus Y5 voor douche) en het Snowland Amdo Hotel (Y25 plus Y8 voor douche). Het restaurant van dit laatste hotel biedt zeer goede chowmein.
Wij hebben hier met twee anderen een paard en wagen gecharterd waarmee we de dorpen Shegar, Sala en Injum hebben bezocht. Dit is een echte aanrader. Kosten: Y80.

* Zhangmu
Dit grensplaatsje telt veel hotels. Naarmate je dichter bij de douane komt wordt het duurder. Wij hebben overnacht in het Sherpa Guesthouse voor Y25 per bed. De vegetable pakora van het restaurant is voortreffelijk!
Wij zijn lopend naar Nepal gegaan. Voor Y10 is er altijd wel een Tibetaan die je rugzak wil dragen. Via de (onverharde) weg is het 8 km. De dragers lopen via een paar shortcuts die op bepaalde punten erg steil zijn.