Wereldreis.TV - Reisverslagen (Guatemala)

Het openbaar vervoer van Guatemala

Vrouwen in Quetzaltenango
Xela, 10 oktober 2002 (door M)

Het leuke van wat langere tijd in dezelfde plaats verblijven is dat je sommige inwoners wat beter leert kennen. Hieronder volgt een greep uit het leven van drie vrouwen uit Quetzaltenango.

Edna, een jonge vrouw van 26 jaar, merkte vlak na haar scheiding dat ze opnieuw zwanger was. Haar ex-man heeft het kind wel erkend, maar daarna heeft ze nooit meer iets van hem gehoord. Samen met haar drie dochters van 8, 6 en 5 jaar en haar zoontje van 4 woont ze bij haar ouders. Gelukkig hebben die een ruime woning en kan ze goed met hen opschieten, want geld voor een huurhuisje heeft ze niet. De directe aanleiding voor haar scheiding was dat ze ging werken en niet veel later aanving met een studie rechten. Haar man eiste dat ze thuis bleef, maar Edna koos voor zichzelf, alhoewel dat geen gemakkelijk leven is.

Elke ochtend brengt ze, met de bus, eerst haar dochters naar school en rent dan door naar haar werk. Minimale reisduur is 30 minuten. Van 08.00 uur tot 13.00 uur geeft ze Spaanse les aan buitenlanders en bij voorkeur, slechts uit economische motieven, ook 's middags nog 2 of 3 uur. Bij 5 uur werken per dag verdient ze Q. 250 (= ca. 35 euro) per week. Altijd is er de onzekerheid of ze de volgende week weer werk heeft. Dit hangt af van het aantal inschrijvingen. En geen werk betekent geen inkomen.

Al 5 jaar lang gaat Edna van maandag tot vrijdag van 18.00 uur tot 21.30 uur naar de universiteit. Na het komende jaar (een studiejaar loopt in Guatemala gelijk met een kalenderjaar) moet ze praktijkervaring opdoen. Dat wil ze gaan doen in Quiché of Huehuetenango (ver van huis). Omdat daar geen universiteit is en dus vrijwel geen student-advocaten, kan ze dat in 6 maanden afronden. Het salaris dat ze zal ontvangen zal ze nodig hebben voor onderdak en eten. De kinderen zullen gedurende die tijd volledig door haar ouders verzorgd worden. Van haar huidige karige inkomen probeert ze nu en het komende jaar te sparen om in die periode de kosten van levensonderhoud voor haar kinderen te kunnen betalen. Na haar praktijkervaring zal ze -naar alle waarschijnlijkheid- nog zo'n 6 maanden nodig hebben om af te studeren.

Alsof Edna het nog niet druk genoeg heeft, doet ze ook nog vrijwilligerswerk voor een gezondheidsproject. Drie zaterdagen in de maand bezoekt ze 25 gezinnen, woonachtig bij haar in de buurt. Ze noteert wijzigingen in het gezin en geeft advies om een kliniek of dokter te bezoeken. Wanneer het belangrijk is dat medicijnen ingenomen worden of wanneer een wond verzorgd moet worden, gaat ze zelfs dagelijks langs. Gelukkig is dat nog niet vaak voorgekomen. Ze doet dit werk zo goed, dat het coordinerend instituut haar een opleiding tot verpleegkundige heeft aangeboden, met volledige beurs. Edna prefereert echter haar rechtenopleiding af te maken.

Magda, een 36-jarige vrouw van indiaanse afkomst, trouwde pas op haar negenentwintigste. De familie vroeg haar al jaren wanneer het er van ging komen, maar Magda had geen haast. En ze brak met nog een traditie, want in plaats van een indiaanse man te trouwen koos ze voor een ladino (de benaming voor mensen van gemengde afkomst, dat wil zeggen met indiaanse en Europese voorouders). Haar vader, een man die zeer hecht aan tradities, eiste desondanks dat bepaalde indiaanse ceremonies uitgevoerd werden.
Zo moest de bruidegom en zijn familie zich officieel komen voorstellen. Het gaat dan niet alleen om de ouders en broers en zussen, maar ook alle ooms en tantes worden verwacht. Het feit, dat het grootste deel van zijn familie ver weg woonde, deed niet ter zake. Omdat de familie van de bruidegom dit gebruik niet eigen was, fungeerde de oudere broer van Magda, die het geheel zelf al eens had meegemaakt, als een soort van ceremoniemeester. Op de afgesproken dag begaf de gehele familie zich naar het huis van de ouders van Magda, waar haar familie zich al had verzameld. Zoals het hoort had de familie van haar toekomstige man grote manden met rum en borrelhapjes bij zich, afgedekt met speciaal voor zo'n gelegenheid gewoven kleden (geleend van de broer), op het hoofd gedragen door een aantal daarvoor ingehuurde vrouwen. Volgens oud gebruik dient de weg van het huis van de bruidegom naar het huis van de bruid te voet afgelegd te worden. Omdat dat in dit geval niet haalbaar was, werd alleen de laatste kilometer gelopen.

Na deze hindernis volgde er al snel nog één: de planning van de bruiloft. Opnieuw had de vader van Magda een eis. Er moest volgens eeuwenoude traditie marimbamuziek gespeeld worden. De marimba is een xylophoonachtig instrument gemaakt van hout, dat bespeeld wordt door meerdere mannen. De bijbehorende dansen zijn vooral erg monotoon en worden vrijwel alleen gewaardeerd door ouderen van indiaanse afkomst. De vader van de bruidegom daarentegen wilde persé geen marimba op de bruiloft van zijn zoon. Om conflicten te vermijden en beide families te vriend te houden koos het bruidspaar voor twee feesten, met alle extra kosten van dien: één voor de genodigden van Magda, overigens betaald door haar vader, en één voor de genodigden van haar aanstaande echtgenoot. De kosten van het laatstgenoemde feest kwamen voor zijn rekening.

Na de kerkelijke inzegening gingen Magda en haar man naar het feest van de bruid (of eigenlijk het feest van haar vader...). Daar waren al haar gasten die bij het feliciteren de cadeaus alleen aan haar overhandigden. Ze was daar zelf bijzonder verbaasd over, alsof de geschenken niet voor hen beide waren. Na de openingsdans, zoals gebruikelijk in Latijns-Amerika een wals, volgde gedurende zo'n anderhalf uur marimbamuziek, waar volgens verwachting alleen door de oudere gasten op gedanst werd, terwijl de rest van het gezelschap geeuwend toekeek. Pas daarna volgde moderne muziek.
Inmiddels waren Magda en haar man door enkele van zijn familieleden opgehaald om het feest van de bruidegom, gehouden op een andere lokatie, bij te wonen. Ook daar volgde eerst een felicitatieronde en werden de cadeaus overhandigd. Dit keer moest specifiek de bruidegom ze in ontvangst nemen. Hoewel dit feest al even aan de gang was moesten Magda en haar man alsnog het feest openen, natuurlijk weer met de traditionele wals, waarna een mengeling van salsa, merengue en andere moderne muziek gespeeld werd.

Tot het einde bleven Magda en haar man op dit feest om vervolgens, voor het eerst van hun leven, samen naar hun eigen stekje te gaan.

Ingrid Ingrid, 17 jaar oud, is eerstejaarsstudent medicijnen. Voor ze werd toegelaten tot de universiteit, moest ze, zoals alle aspirant-studenten medicijnen, een medische keuring ondergaan. Die diende te worden uitgevoerd door een onafhankelijke arts. Ogen, gebit, lengte, gewicht, het kwam allemaal aan bod. Ingrid werd goedgekeurd, maar met de kanttekening dat ze gedurende haar eerste studiejaar flink moest afvallen. Het heeft haar heel wat moeite gekost, maar inmiddels is ze aardig wat kilo's kwijt. Voor aanvang van het volgende jaar zal ze opnieuw gekeurd moeten worden. Mocht ze niet genoeg gewicht verloren zijn, dan wordt ze niet toegelaten tot het tweede jaar, ongeacht haar studieresultaten. Overigens volgen daarna geen keuringen meer en zou Ingrid -in theorie- zonder verdere consequenties flink kunnen aankomen. Ze is echter vastbesloten dat niet te laten gebeuren.

De meeste jongeren in Guatemala gaan niet direct na de middelbare school studeren, maar werken eerst een aantal jaren om de familie te ondersteunen. Omdat van de meeste studierichtingen de colleges in de avonduren vallen, blijft men -en moet men over het algemeen- ook tijdens de studie overdag werken, al dan niet part-time. Tot nog toe bestaat er geen maximale periode waarbinnen de studie afgerond moet zijn. Het is heel gebruikelijk om mensen van ver boven de 30 in de collegebanken aan te treffen.

Ingrid daarentegen is absoluut de jongste binnen haar studierichting, en misschien wel binnen de gehele universiteit. Ze heeft het geluk dat haar ouders haar opleiding kunnen bekostigen en hoeft er niet bij te werken. Voor studenten medicijnen is dat overigens bijna onmogelijk. Hun colleges zijn namelijk wel overdag en veel: van maandag tot vrijdag van 08.00 uur tot 12.00 uur en van 14.00 uur tot 17.00 uur. Op zaterdag volgt Ingrid Engelse les. Omdat vanaf het derde jaar veel boeken alleen in het Engels beschikbaar zijn, eist de universiteit dat bij aanvang van dat jaar een TEFL-diploma (=teaching english as a foreign language) kan worden overhandigd. Gezien de prijs van het examen (Q. 1000) is het wel de bedoeling dat ze het in één keer haalt.

Naast al die college- en lesuren gaan er ook thuis nog heel wat uren in de studie zitten. Daarnaast is Ingrid voor haar moeder de ideale dochter want ze helpt regelmatig in de keuken.

Terug naar boven

Tilapa: zon, zee en strand
Xela, 8 oktober 2002 (door Rob)

Als we de bus inklimmen zien we tot onze schrik dat er geen plaatsen meer vrij zijn. De bagagerekken liggen vol met grote weekendtassen. De kans dat er spoedig een aantal mensen zullen uitstappen achten wij dan ook gering. We bereiden ons mentaal voor op een paar uur afzien.

Met een aantal studenten van onze school hebben we besloten dit weekend een uitstapje te maken naar Tilapa, gelegen aan de zuidkust van Guatemala. Vanzelfsprekend maken we dit tripje met het openbaar vervoer, wat in dit land louter bestaat uit afgedankte Amerikaanse schoolbussen.
Met een beetje wringen lukt het een aantal van ons om naast twee andere passagiers een klein stukje bank te bemachtigen waarop een miniscuul deel van het achterwerk kan plaats nemen. Echt comfortabel is het echter niet omdat je telkens moet opstaan als de 'ayudante' (assistent van de chauffeur) door het toch al smalle gangpad loopt om geld te innen van de passagiers. Omdat we bergaf gaan weet de chauffeur er een flink tempo in te houden. Bij elke bocht moeten de armspieren in actie komen om te voorkomen dat ook het kleine stukje bil dat wel plek heeft gevonden van het bankje wordt gelanceerd. Met het dalen voelen we de temperatuur met sprongen stijgen. De regenjassen en truien, die in Xela nog hoognodig waren, worden uitgetrokken. Langs de kant van de weg zien we steeds meer bananenbomen en andere planten die goed gedijen in een warm en vochtig klimaat.

Iets na de middag komen we aan in Tilapa dat eigenlijk niet meer is dan een pleintje met wat Mariscos van Rosita simpele huisjes er omheen. De twee hotelletjes die het oord rijk is hebben beide nog voldoende kamers waaruit we kunnen kiezen. In geen velden of wegen zijn andere toeristen te bespeuren. Niet veel later lopen we naar het strand waar diverse uitbaters van eettentjes ons al staan op te wachten. Van verschillende kanten worden de menu's van de dag voorgedragen. We besluiten mee te gaan met Rosita die samen met haar man het meest veraf gelegen tentje runt. Net als alle andere bestaat deze uit een constructie van aan elkaar geknoopte boomstammetjes met daar bovenop uitgedroogde palmbladeren die voor wat schaduw zorgen. Tussen de boomstammetjes zijn een stuk of zes hangmatten bevestigd. Verder tel ik zo'n 8 tafels met bankjes waarvan het onderstel zo scheef staat dat het lijkt alsof ze elk moment in elkaar kunnen zakken. Twee meisjes van een jaar of tien zijn bezig met de vaat. Achter het tentje staat een jongetje, niet ouder dan acht, als een Sandokan met een groot kapmes hout te kappen voor het vuur waarop mams de maaltijden bereid. Hier en daar lopen een aantal kippen gevolgd door een half dozijn kuikens. Een van de kippen heeft de geneugten van een hangmat ontdekt en lijkt zich niet te storen aan de aanwezigheid van zeven westerse toeristen. Om alvast een idee te krijgen van wat er op het menu staat word ik aan de hand meegenomen naar de koelkast. Rosita toont mij een forse vis waar een heel weeshuis genoeg aan zou hebben. Behalve deze vis zijn er ook grote garnalen en natuurlijk een onuitputtelijke hoeveelheid zwarte bonen.
Nadat we onze spullen op een van de tafels hebben uitgestald rennen we over het gloeiendhete grijszwarte zand naar de zee voor een frisse duik. De forse golven zorgen voor het nodige vertier. Daarna is het tijd voor de maaltijd. De keuze tussen visfilet of garnalen is voor Samantha, een Canadese veganist¹, geen aantrekkelijke. Na enige momenten van overpeinzing besluit ze toch te gaan voor vis met het argument dat het beestje tot zijn laatste adem in vrijheid heeft geleefd.

Het idee om 's avonds terug te gaan naar het strand om bij een kampvuurtje sterke verhalen te vertellen laten we schieten als we van verschillende kanten horen dat het er niet veilig is. In plaats daarvan lopen we naar het pleintje dat 'bruist' van de activiteit. Voor de verschillende stalletjes zitten groepjes mensen op plastic stoeltjes naar een televisie te kijken. Als de film (101 Dalmatiërs in het Spaans) tegen 21.45 uur is afgelopen stroomt het pleintje leeg en worden de luiken van de stalletjes gesloten. Wij hebben dan nog 15 minuten om terug te gaan naar ons hotel voordat ze ook daar de poorten sluiten.

De volgende ochtend worden we wakker door het krijsen van een gifgroene papegaai. Even later zijn we weer op het strand waar we bij hetzelfde tentje als gisteren gaan ontbijten. Het stukje visfilet is bij Samantha duidelijk niet goed gevallen. Ze besluit dan ook het ontbijt maar over te slaan. Wij laten ons daarentegen de roereieren met tomaten, uien, salsa picante, tortillas en voor wie wil frijoles (=bonen) goed smaken.
Na een laatste duik in de Pacifische Oceaan gaan we in de late ochtend Eric in de hangmat terug naar het hotelletje om onze spullen op te halen. We zien dan nog net de bus richting Xela voor onze neus weg rijden. Terwijl we in de brandende zon wachten op de volgende bus tracteert Eric, afkomstig uit het duitssprekende deel van Belgie, ons op frisse licuados (fruitshake). Als de bus arriveert hebben we het geluk dat er ditmaal plek genoeg is. Eric trekt alle aandacht als een baby'tje zijn vingers vastpakt en deze niet meer wil los laten. Wellicht denkt het erg blonde kindje dat deze vreemdeling met dezelfde kleur haar zijn vader is. Na anderhalf uur rijden stappen we in de stromende regen over op een andere bus met bestemming Xela. Naast Samantha komt een indianenvrouwtje zitten met een kindje op haar rug gebonden. Als de kleine ontwaakt krijgt hij de borst toegediend. Dit is voor de kleine duidelijk niet genoeg waarop de moeder hem een half afgekloven varkenspootje in de handen stopt. Na hier even op te hebben gesabbeld port hij het kluifje in de wang van de arme Samantha, die niet alleen veganist is maar ook van joodse afkomst en daarom varkensvlees absoluut verafschuwt. Opstaan en naar een andere plaats gaan is voor haar geen optie want de bus heeft zich inmiddels al weer helemaal gevuld.
Bij het betalen van de rit moeten wij even glimlachen als we de reden horen waarom het terug 1 quetzal duurder is: we gaan nu bergopwaarts.....!

¹Een veganist is iemand die geen vlees of andere van dieren afkomstige producten eet, dus ook geen melk, kaas, eieren, etc.

Terug naar boven

De maagden van Xela
Xela, 28 september 2002 (door Rob)

'Ratatatatatatatatatat', klinkt het plotseling vlak onder ons raam. Als we niet beter wisten zouden we denken dat een nieuwe revolutie zou zijn ingezet. Gelukkig zijn we na een verblijf van een paar maanden in Mexico en Guatemala wel gewend aan het ratelende geluid van de matten (rotjes) die praktisch elke dag wel ergens worden afgestoken.

Na een afwezigheid van drie weken zijn we voor de tweede maal in Xela, waar we wederom onderdak hebben gevonden bij een gastgezin. Tijdens één van onze eerste avondmaaltijden maakt de altijd zo rustige moeder des huizes een enigszins nerveuse indruk. We hebben het eten nog maar net op of ze haalt een stuk of tien kop en schoteltjes uit de overvolle vitrinekast die een halve wand van de keuken in beslag neemt. Het wordt ons duidelijk dat het hele gezin zich opmaakt voor 'hoogwaardig bezoek'. Zoals gebruikelijk danken wij de moeder voor de maaltijd en gaan vervolgens naar onze kamer om uit te buiken. Niet veel later kondigen de luide knallen het bijzondere bezoek aan¹. We begeven ons naar het raam en zijn nog net op tijd om te zien dat een groepje van zes personen met een groot beeld het huis binnen gaat.

Onze moeder naast de Virgen de Dolores De volgende ochtend tijdens het ontbijt vertelt de moeder vol trots dat ze 48 uur de zorg over de 'Virgen de Dolores' heeft. Deze maagd is de beschermheilige van de kerk waar onze familie elke zondag trouw naar toe gaat. Een aantal maanden per jaar gaat het kerkbestuur op pad met een replica van de maagd. Degene die bovenop de gezinsbijdrage een extra financiële bijdrage heeft geleverd aan de kerk krijgt in deze periode de maagd twee volle dagen op bezoek. Vanzelfsprekend is dit voor de ontvangende familie een hele eer en waarschijnlijk ook weer een stimulans om de gezinsbijdrage aan de kerk voort te zetten. Eerder in het jaar waren er bij onze familie al eens twee maagden van andere kerken op bezoek....

Het fenomeen van de beschermheilige is niet alleen voorbehouden aan de afzonderlijke kerken. Ook katholieke scholen, universiteiten en andere instanties beschikken veelal over een patroon. De naamdag van al deze heiligen wordt traditiegetrouw in alle vroegte (rond 5.00 uur) aangekondigd met het afsteken van knalvuurwerk. Zo ook op 26 september. Geruime tijd voordat de wekker van zich zou laten horen zijn we al klaarwakker. Vandaag zal de patroonheilige van Xela, de Virgen del Rosario (=Maagd van de Rozenkrans), tijdelijk van de kapel van de kathedraal, met een kleine omweg langs het Parque Central, naar het hoofdaltaar verhuizen. Voor de katholieken van Xela en omgeving is dit een van de meest belangrijke dagen van het jaar.
Genietend van de ochtendzon zien wij vanaf het balkon van onze school grote groepen schoolmeisjes, allen in keurig schooluniform en begeleid door nonnen, zich naar het park begeven. Als de maagd in zicht komt wordt er een lint rotjes met een lengte van zeker 150 meter aangestoken. Dit 'kadootje' van de taxichauffeurs die het park als thuishaven hebben, zorgt ervoor dat een normale conversatie, of Spaanse les, voor zeker 15 minuten onmogelijk is. Ik besluit samen met mijn lerares naar buiten te gaan om het spektakel van dichtbij te kunnen aanschouwen.

Deelnemers aan de processie De processie, die in een slakkengang voorbij trekt, wordt vooraf gegaan door de bisschop, gevolgd door de priesters die zichtbaar genieten van het hele spektakel. Vlak voor de Maagd lopen een aantal weduwen, die na het overlijden van hun echtgenoot een vroom leven zijn gaan leiden. Over hun traditionele hoofddeksels dragen zij een wit kanten sluiertje. In hun handen dragen zij een witte kaars. Zij worden gevolgd door een groepje mannen die qua kleding lijken op curanderos (medicijnmannen). Mijn lerares verklaart echter dat dit mannen van gegoede afkomst zijn die, gehuld in traditionele kledij, de eer hebben de Maagd te begeleiden op deze bijzondere dag. De enorme met bloemen versierde draagbaar met de Maagd erop wordt gedragen door een groot aantal schoolkinderen. Het geheel wordt gevolgd door diverse schoolbands met veel trommels en xylophoons.

Na een half uur besluiten we terug te gaan naar het klaslokaal. De Virgen del Rosario is dan nog niet eens halverwege. Mijn lerares vertelt vervolgens het verhaal dat schuil gaat achter de maagd. Het beeld dat we zojuist in levende lijve hebben gezien is lang geleden, ten tijde van de Spaanse overheersing, vanuit Spanje naar Midden-Amerika gebracht. De Maagd op weg naar de kathedraal Hier aangekomen werd ze met paard en wagen naar haar plaats van bestemming vervoerd. Voordat ze deze plaats echter bereikten begon het enorm te regen, zo hard dat haar begeleiders besloten te gaan schuilen. Toen de lucht weer enigszins was opgeklaard en men de reis wilden voortzetten gebeurde er iets onverklaarbaars. Het beeld was in korte tijd zo zwaar geworden dat het voor de mannen onmogelijk was de maagd op te tillen. Er zat niets anders op dan de maagd op deze plaats, de kathedraal van Xela, achter te laten. Ook is het zo dat het meestal regent op de dag dat de Maagd van haar plek wordt gehaald. Als ik uit nieuwsgierigheid uit het raam kijk zie ik inderdaad dat de blauwe lucht van eerder op de ochtend gevuld is met donkere wolken en niet veel later zie ik de eerste regendruppels op het glas verschijnen. Toeval?

De komende negen dagen zal er in de kathedraal dagelijks driemaal per dag de rozenkrans worden gebeden. Op het einde van de negende dag (zaterdag 5 oktober) zal er een marimba-concert plaats vinden ter ere van de Maagd. Dit concert zal duren tot de volgende ochtend vroeg. Maandag 7 oktober is de officiële naamdag van de Virgen del Rosario wat wederom met veel vuurwerk en processies (van replica's) wordt gevierd. Het sluitstuk van het jaarlijkse festijn van de Maagd vindt plaats op de laatste zondag van oktober. Op deze dag zal Zij weer worden teruggebracht naar haar eigen plek in de kapel. Zal het deze dag wederom gaan regenen?

¹Het is daarnaast ook een traditie om een jarige 's ochtends in alle vroegte te wekken met cuetes (rotjes).

Terug naar boven

Dansen op de vulkaan
Xela, 18 augustus 2002 (door Rob)

Elke maandagochtend tijdens de pauze wordt door de directeur van de school waar wij Spaanse les volgen de activiteiten van de week gepresenteerd. Doordeweeks bestaan deze vaak uit het bekijken van een film, het bijwonen van een lezing over één van de aspecten van de veelzijdige Guatemalteekse cultuur, een bezoek aan een dorp in de buurt of een dansles. In het weekend worden vaak wat intensievere trips georganiseerd. Zo staat op zaterdag 17 augustus het beklimmen van de vulkaan Santa Maria op het programma. Vastbesloten de top te halen begin ik aan de voorbereidingen.

Vrijdagavond wordt er traditioneel een 'cena' (=diner) geserveerd op school waarbij alle studenten mogen aanschuiven. Het eten is gratis, de drankjes moeten zelf worden meegenomen. Na het eten worden de tafels aan de kant geschoven en wordt er een cd met merengue-muziek opgezet. Of je wil of niet, gedanst zal er worden. Tegen tienen gaan de meesten naar het populaire La Fratta, waar tot in de kleine uurtjes kan worden gedanst. Omdat ik de volgende ochtend al om 5.00 uur wordt verwacht, lijkt het mij niet slim om deze avond met hen mee te gaan.

Als de wekker om 4.30 uur afgaat zegt een donker stemmetje in mijn hoofd dat ik de wekker moet uitzetten en vooral moet doorslapen. Een ander stemmetje zet alles op alles om mij uit bed te krijgen. Als de strijd tussen de twee stemmetjes in het voordeel van de laatste is beslist, sta ik op en doe op de automatische piloot mijn ochtendritueel. De groep boven op de vulkaan Gepakt met drie liter water, belegde broodjes en een paar bananen loop ik naar de school waar de sporen van de vorige avond nog duidelijk te zien zijn. Tot mijn verbazing zijn alle medestudenten die zich hadden aangemeld present. Ook degenen die wel La Fratta zijn gegaan.
Gezamenlijk lopen we naar het centrale plein van Xela waar een aantal lieden rondom een grote barbeque met smeuige kippenpoten zit. Marvin, de zoon van de directeur en onze gids van vandaag, stapt op het groepje af en begint te onderhandelen met een van de aanwezige taxichauffeurs. Vijf minuten later rijden we over de hobbelige wegen van de buitenwijken richting de vulkaan, een rit van zo'n twintig minuten. Op de plek waar de 'weg' ophoudt stappen we uit en geven de chauffeur de afgesproken quetzales. Uiterst nieuwsgierig naar onze plannen op dit buitensporig vroeg tijdstip vraagt hij wat we van plan zijn. 'Subir al volcan', beantwoord ik in mijn beste Spaans. Hij kijkt in de richting van de vulkaan en schudt langzaam zijn hoofd. Hoe lang denken we er over te doen? Marvin antwoordt: 'tres horas, mas o menos..'. Nadat hij ons succes heeft gewenst, keert hij zijn gammele auto en rijdt terug in de richting van de stad.

Voor ons staat de imposante vulkaan Santa Maria. Ik kan me nog niet goed voorstellen dat we over een paar uur op de top van deze joekel staan. Na een opbeurend 'Vamonos!' van Marvin gaan we op pad. Het eerste deel voert langs maisvelden en andere gewassen. Drie kwartier later en een paar liter zweet minder stoppen we op een vlakker deel om de vochthuishouding op peil te brengen en wat koolhydraten tot ons te nemen.
Het tweede deel is gelukkig wat vlakker dan het eerste. Jammer alleen dat het maar van korte duur is want eenmaal aangekomen op de bergwand van de vulkaan begint het echte klimwerk. Het smalle pad is bezaait met stenen van diverse grootte. Op plaatsen waar de begroeing dicht is, is de grond nat en daardoor slipperig. Op meer open stukken is de grond juist erg droog wat ook nog wel eens tot een glijpartijtje leidt. Regelmatig stoppen we even om de zwaar verzuurde benen wat rust te gunnen en van het spectaculaire uitzicht te genieten. Op sommige plekken is het zicht zo mooi dat we wat mij betreft niet verder hoeven te klimmen. Gelukkig denkt de rest van de groep hier anders over.
Tegen negen uur staan we op de top van de vulkaan, 3.772 meter boven zeeniveau. Dit betekent dat we 1.439 meter hoger staan dan de plek waarvandaan we zijn vertrokken. Het uitzicht over de stad is grandioos. In zuidwestelijke richting is de kust te zien terwijl in zuidoostelijke richting een puntje van Lago de Atitlan is waar te nemen. Iets verderop staat Marvin te gebaren dat we verder moeten komen naar een iets lager gelegen deel van de vulkaan. Vanaf deze plek hebben we goed zicht op de nabij gelegen kleinere vulkaan Santiaguito (2.488 meter). Volgens Marvin is er vrijwel elk uur een uitbarsting waar te nemen bij deze vulkaan. Met onze camera's in de aanslag gaan we er eens goed voor zitten. Er is schijnbaar net een uitbarsting geweest want meer dan het pluimpje rook is er niet waar te nemen. Dan klinkt uit het niets het geluid van een vliegtuig dat steeds dichterbij lijkt te komen. Het pluimpje rook wordt dikker en dikker en neemt de vorm aan van een enorme paddestoel. Het is een waanzinnig mooi schouwspel.

In heel Centraal Amerika zijn honderden vulkanen te vinden, zowel slapende als actieve. De oorzaak van de vulkanische activiteit moet volgens geografen gezocht worden in het feit dat de Cocosplaat onder de Caribische plaat schuift in een tempo van ongeveer 10 centimeter per jaar. Op de plek waar dit plaats vindt wordt de rand van de Caribische plaat verbrokkeld en omhoog gestuwd wat aardbevingen en vulkanische activiteit tot gevolg heeft.

Zoals al voorspeld door Marvin komen tegen half elf grote wolken aanzetten. Het zicht is ineens een stuk minder. Voor ons aanleiding om aan de afdaling te beginnen. Een exercitie die in mijn beleving nog zwaarder is dan de beklimming zelf. Een dikke twee uur later staan we weer in het dorpje aan de voet van de vulkaan.
Drie dagen later voel ik de beklimming nog in mijn benen en troost me met de gedachte dat ik zeker niet de enige ben. Het was een mooi avontuur.

Terug naar boven

Families in Guatemala
Xela, 15 augustus 2002 (door Rob)

Wie Spaans wil leren in Latijns-Amerika zal niet om Guatemala heen kunnen. Na een paar uurtjes surfen op het web kwamen we tot de conclusie dat lessen in dit land veruit het goedkoopste zijn. Elk stadje heeft wel een aantal scholen. Een volgende vraag is dan: waar kan en wil ik het een paar weken uithouden? Van diverse kanten hadden we gehoord dat Antigua weliswaar erg mooi is maar iets teveel westerlingen aantrekt wat ten koste zou gaan van de 'imersion total (=totale onderdompeling)'. Voor ons een van de redenen om ons heil te zoeken in Xela.

De tweede stad van Guatemala heet officieel Quetzaltenango, maar de Quiché Maya naam Xelajú of simpelweg Xela is het meest ingeburgerd. Hier aangekomen zijn we meteen op zoek gegaan naar een geschikte school. Met de twee weken Spaanse les in San Cristobal (Mexico) in het achterhoofd hadden we een aantal vragen geformuleerd die ons van belang leken bij de selectie: welke lesmethode wordt er gebruikt, hoeveel ervaring hebben de docenten, hoe lang duren de lessen, worden er ook buitenschoolse activiteiten georganiseerd en wat kunnen we verwachten van een verblijf bij een lokale familie. Hoe meer scholen we bezoeken, hoe lastiger het wordt om een keuze te maken. De antwoorden op onze vragen zijn vrijwel gelijk. Een van de bezochte scholen is Utatlan, bijzonder centraal gelegen in Xela. Hier worden we met open armen ontvangen door Tibi, een 24-jarige Hongaar, die bij deze school de rol vervult van coördinator. Vol enthousiasme vertelt hij over het leven in Xela, de school en zijn taken. Hij weet ons ervan te overtuigen dat een verblijf bij een Guatemalteeks gezin een prima ervaring kan zijn. Hij kent alle families persoonlijk en beweert regelmatig onverwachtse bezoekjes te brengen om er voor te zorgen dat het de studenten aan niets ontbreekt.
Vrijdag laat in de middag hakken we de knoop door en gaan we in zee met Utatlan.

Maandagochtend om 08.00 uur melden we ons met onze rugzakken bij de directeur die ons voorstelt aan onze docenten. Vijf uur later zit onze eerste lesdag erop en is het tijd om naar ons gastgezin te gaan. Het is een wandeling van ongeveer vijf minuten. Aan de buitenkant te zien is het een klein huisje, Typische douche in Guatemala

naar schatting slechts 3 meter breed. De vrouw des huizes opent de deur en gebaart ons verder te komen. Een beetje onwennig staan we in een smal kamertje met twee tafels waaraan een aantal jongelieden zit te eten. Ze groeten beleefd en kijken vervolgens weer naar de prominent aanwezige televisie. We lopen een paar stappen verder en komen in het volgende kamertje. Ook hier lijkt het niet veel breder dan een doorsnee gangpad. Aan de inrichting te zien wordt deze ruimte door de familie beschouwd als woonkamer. Tegen één muur staan twee banken direct tegen elkaar aan geplaatst, aan de andere kant staan twee armoedige fauteuils. Ook hier staat een grote televisie. Een bejaarde man groet beleefd als we hem passeren. Achter het woonkamertje is de patio met de keuken en de badkamer met toilet. Ook bevindt zich hier de trap naar de tweede verdieping. Vlakbij de trap staat een soort aanrecht met twee spoelbakken, gemaakt van beton. Eén van de bakken is tot de rand gevuld met helder water. Aan de overloop van de tweede verdieping tel ik vier deuren. De kamer achter de derde wordt de onze. De ruimte is ongeveer 4x3 meter. Het bed is niet echt groot en doet ons denken aan thuis. In één van de hoeken staat een ladenkastje, in de andere een soort campingtafeltje met daaronder een grote doos zwarte bonen. Dat belooft wat! Als we onze rugzakken een plaats hebben gegeven gaan we naar beneden om officieel kennis te maken met ons gastgezin. De jongere vrouw, ik schat niet veel ouder dan ons, stelt ons voor aan opa, oma, Daniël (8 jaar), Jennifer (10 jaar), haar echtgenoot en de extreem enthousiaste 4 maanden oude pup. De twee andere kinderen die door het huis rennen zijn kinderen van haar broer en 'gelukkig voor ons' alleen even op bezoek. De jongelui in de voorkamer zijn Guatemalteekse studenten die niet in het huis wonen maar wel driemaal per dag langskomen om te eten.
Omdat het lunchtijd is mogen ook wij in de voorkamer plaatsnemen. Als wij gaan zitten, staan de studenten op en groeten met 'gracias', voor ons het teken om 'buen provecho' te zeggen. Omdat we mams al hebben laten weten dat zwarte bonen niet tot onze favorieten behoren zijn we erg benieuwd naar datgene wat ons te wachten staat. Als Jennifer de ontbijtbordjes met een vierkant brokje vlees, twee schijfjes komkommer en wat lauwe rijst op tafel zet heb ik nog het idee dat dit het voorgerecht betreft. Helaas, hier blijft het bij. We troosten ons met de gedachte dat er op vrijwel elke straathoek een bakker is waar je de lekkerste dingen kan kopen.

Als we tegen de avond terugkomen worden we door de familie uitgenodigd plaats te nemen in de woonkamer. In rap tempo komen we van alles te weten over de familie. Zo slaapt Daniël in de kamer van de ouders, Jennifer bij oma en alleen opa heeft een eigen kamertje. Ook komen we erachter dat er nog eens vier Guatemalteekse studenten inwonen bij de familie. Dit verklaart tevens de bestemming van de kamers achter de resterende deurtjes van het huis. Met ons erbij wonen er dus twaalf personen in het huis. Dit is goed te merken als ik voor de eerste maal gebruik maak van het toilet. Er hangt een onaangename bedompte geur in het badkamertje. Het halfkapotte raam dat uitkomt op de patio geeft niet echt een lekker gevoel van privacy.

Als ik de volgende ochtend beneden kom wordt ik door de kinderen begroet met een vrolijk 'buenas dia Roberto'. Minder blij ben ik als blijkt dat er deze ochtend geen stromend water is. Omdat dit blijkbaar vaker voorkomt staan er plastic wasteiltjes klaar bij de betonnen wasbak. Het is me meteen duidelijk waarom deze altijd tot de rand gevuld wordt met water. Geen stromend water betekent natuurlijk ook dat de spoelbak van het toilet zich niet automatisch vult. Noodgedwongen spoel ik de ochtendboodschap weg met hetzelfde wasteiltje.

Elke dag als we na de lessen thuis komen hopen we dat de badkamer is schoon gemaakt. Helaas, de ranzige geur wordt steeds erger. Het ooit zo witte keramiek van de pot wordt met de dag geler. We verdenken opa en Daniel ervan een mikprobleem te hebben. We vragen ons zelfs af of ze de bril uberhaupt wel eens optillen. Indien mogelijk proberen we dan ook uit te wijken naar andere toiletten, zoals bijvoorbeeld die van de school, McDonalds of Café La Luna.

Halverwege de week worden de twijfels of we nog eens een hele week bij deze familie willen blijven alsmaar sterker. Was de familie nou maar niet zo aardig, dan waren we al lang vertrokken. We kunnen immers goed opschieten met de vriendelijke (groot)ouders en altijd enthousiaste kinderen. Aan alles is te merken dat het slimme kinderen zijn. Elke grammaticale onjuistheid aan onze kant wordt door hen gecorrigeerd alsof ze ervaren docenten zijn. Donderdagavond zijn voor mij alle twijfels verdwenen, we gaan verkassen! Iets later dan normaal komen we deze avond aan bij het huis. De familie is dan al in diepe rust. Slapen gaan betekent ook dat alle lichten uitgaan. Het is dus pikdonker in het huis. Omdat we de lichtschakelaar niet kunnen vinden zoekt M op de tast de koelkast die in het woonkamergedeelte staat. Met de geopende deur hebben we net genoeg licht om de deur te openen die de kamer scheidt van de patio. Omdat ik hier wel weet waar de lichtschakelaar zich bevindt loop ik er recht op af. Als het licht aangaat zien we een aantal hoopjes op de grond liggen. Eén van de hoopjes is platgetrapt. Dan dringt het tot me door. Ik ben zojuist in een hondedrol gestapt......

De volgende maandag worden we met open armen ontvangen door een andere familie. Met onze vingers gekruist volgen we dona Catalina naar onze kamer. Onze tweede familie in Xela

Als de deur open gaat kunnen we ontspannen. Het is een royale kamer met een aangenaam fris geurtje. Aan de muren hangen allerlei katholieke prenten en een aantal vergeelde diploma's. Typerend is ook de grote munt met een afbeelding van Paus Johannes Paulus II die een prominente plek boven het bed heeft gekregen. Tijdens de lunch ontmoeten we de overige leden van de familie: Carlos (19), Gerber-Antonio (1) en grootmoeder Irma. Met z'n vieren zorgen zij ervoor dat we het in dit huis ontzettend naar onze zin hebben. De badkamer wordt regelmatig schoongemaakt en ook over het eten hebben we niet te klagen. Zo kan het dus ook!

Terug naar boven